Dit artikel is geschreven door Jos Rouwhorst, voorzitter Stichting Verborgen Dilemma
In mijn naaste familie heb ik meerdere malen meegemaakt wat het gevolg is als je het leven niet meer aankan en je geen andere uitweg meer ziet. Elke keer opnieuw komt het verdriet, de pijn en de stilte terug, maar ook dezelfde vraag. En telkens weer horen we het woord “zelfmoord” vallen. Een woord dat soms zwaarder voelt dan het verdriet zelf. Alsof degene die het leven niet meer aankon ook nog eens schuldig is. Alsof het een keuze was in plaats van een wanhoopsdaad. Zelfdoding is geen rationele beslissing. Het is het uiterste gevolg van een innerlijke worsteling en van onzichtbaar lijden. Van een mens die alles geprobeerd heeft om het vol te houden, maar opraakte. Die geen andere uitweg meer zag. En toch blijft dat ene woord “zelfmoord” hangen in onze taal, en daarmee in ons denken.
Woorden vormen onze werkelijkheid en ze kleuren hoe we naar iets kijken. Hoe we praten over het leven en de dood, bepaalt ook of mensen zich veilig voelen om hun verhaal te delen. Het woord “zelfmoord” is beladen. Het suggereert schuld, misdaad, een daad met opzet. Maar niemand kiest uit vrije wil voor zoveel pijn. Het is een daad van wanhoop, niet van kwade opzet. Daarom vind ik het belangrijk om bewust te zijn van ons taalgebruik. Niet om mensen terecht te wijzen, maar om ruimte te maken voor begrip en voor echte gesprekken. Er zijn genoeg andere woorden voor het woord “zelfmoord”. Dan denk ik aan het leven niet meer kunnen dragen, geen andere uitweg meer zien en het leven niet meer aan kunnen. Ik weet dat er geen perfect woord bestaat, maar we kunnen wel bewust kiezen voor een taal die verbindt in plaats van vervreemdt.
Ik wil werken aan de bewustwording van de innerlijke worsteling en het onzichtbaar lijden van iemand. Hoe eerder we het herkennen, hoe meer we kunnen betekenen. Door stil te staan bij de woorden die we gebruiken, kunnen we meehelpen om het onderwerp bespreekbaar te maken. Niet pas achteraf, maar juist als het er nog toe doet. Ik wil bijdragen aan een samenleving waarin ook de donkere gedachten er mogen zijn. Waarin mensen zich niet hoeven te schamen voor wat er in hun hoofd speelt. En waarin gevoelens van wanhoop gedeeld mogen worden, zonder oordeel. Ik hoop dat mijn inzet ertoe bijdraagt dat meer mensen het leven kunnen dragen. Dat iemand die het leven niet meer aan kan, zich gehoord voelt. Dat iemand net iets eerder durft te vragen: “Hoe gaat het écht met je?” En dat een hulpverlener, mantelzorger of familielid net iets bewuster wordt van wat er achter de woorden schuilgaat. Laten we proberen om elkaar te blijven zien. Niet alleen in de blije momenten, maar juist als het moeilijk is. Woorden kunnen muren bouwen, maar ook bruggen slaan. Laten we kiezen voor woorden die verbinden.
